TERAPIA PEDAGOGICZNA

„Reedukacja”

PROGRAM TERAPEUTYCZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJALNYCH I LICEALNYCH

DYSKALKULIA:

Program terapeutyczny dla dzieci w wieku gimnazjalnym i licealnym z dyskalkulią - na przykładzie Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii nr 2 "KĄT" w Warszawie.

      »»»    Wprowadzenie

      »»»    Założenia terminologiczne

      »»»    Wybrane zagadnienia badawcze

      »»»    Program terapeutyczny dla uczniów

ZAJECIA REDUKACYJNE DLA UCZNIÓW Z DYSKALKULIĄ

Tworząc wytyczne do pracy z uczniem ze specyficznymi problemami w uczeniu się matematyki zawsze bierze się pod uwagę opinię psychologiczną z diagnozą potwierdzającą występowanie dyskalkulii u ucznia i zalecenia do pracy z uczniem osoby badającej. W programie pomocy uczniom z dyskalkulią ważne jest opracowywanie planów pracy dostosowanych do indywidualnych potrzeb uczniów.

Zaburzone funkcje mózgowe same przez się nie są w stanie rozwinąć się w sposób właściwy. W reedukacji należy dążyć do wykrycia i wykorzystania funkcji pomocniczych, czyli względnie dobrze zachowanych elementów struktury funkcji matematycznych. Reedukacja uczniów z dyskalkulią opiera się na kumulacyjnym przyswajaniu wiadomości i umiejętności nie przyswojonych we wcześniejszych fazach rozwoju. Podstawę zaś stanowi systematyczne dążenie do wykorzystywania dobrze zachowanych zdolności częściowych w celu kompensacji zdolności upośledzonych endogenicznie.

W związku, z tym że każde dziecko z dyskalkulią jest inne reedukację należy prowadzić indywidualnie, zadbać o to aby uczeń mógł pracować w bezpiecznej dla siebie atmosferze, nie narażając go na stres spowodowany możliwością strachu ze względu na porażkę przy wykonywaniu zadań w obecności innego ucznia. W późniejszej fazie terapii matematycznej, gdy poziom lęku znacznie się obniży, wzrośnie samoocena i wiara w swoje możliwości matematyczne wskazane jest włączenie innych osób, w miarę możliwości na podobnym etapie terapeutycznym, aby móc zaproponować uczestnictwo, np. w grach zespołowych i dać możliwość doświadczenia "zajmowania się" matematyką przy innych osobach (w przypadku ucznia z objawami fobii matematycznej długo utrzymuje się stan, kiedy ucznia paraliżuje nawet sama myśl o odpowiedzi z matematyki przy innych - uważa, że i tak źle odpowie i narazi się na śmieszność).

Reedukacja uczniów z dyskalkulią jest procesem twórczym, nastawionym na wywołanie i utrzymanie pożądanej motywacji uczniów do nauki matematyki, dlatego osoba prowadząca terapię pedagogiczną powinna być kreatywna w dostarczaniu bodźców po to aby zajęcia były atrakcyjne i twórcze zarówno dla ucznia jak i terapeuty. To zadanie nie jest możliwe do utrzymania w sposób ciągły, ponieważ forma terapeuty nie zawsze musi być na tym samym poziomie, lecz samo dążenie do tego celu stworzy możliwość nawiązania kontaktu i wyzwoli ciekawość u ucznia.

Celem reedukacji jest stopniowe dostosowanie ucznia do wymagań stawianych przez szkołę i życie codzienne. Najważniejsze jest aby ucznia z dyskalkulią doprowadzić do takiego stanu by możliwie dobrze radził sobie z matematyką.

Doświadczenia trzyletniej pracy reedukacyjnej z uczniami ze specyficznymi trudnościami w matematyce pokazują iż osiągnięcie tych celów nie jest proste. Wymaga od terapeuty posiadania odpowiednich predyspozycji i umiejętności nawiązania kontaktu. W przypadku uczniów starszych oprócz problemów związanych z samą dysleksją współwystępują takie problemy jak: zachowania fobii związane z przedmiotem matematyki, niewiara w to, że cokolwiek można zrobić, skoro przez tyle lat mimo szczerych chęci i ciężkiej pracy efekty były mizerne, syndromy "złej" reedukacji - nie dostosowanej do dysfunkcji ucznia. Z tym wszystkim, bagażem złych doświadczeń w kontakcie edukacji matematycznej oraz następstwem urazów w wyniku tego kontaktu powstałych musi się zmierzyć terapeuta.

Wielu uczniów w MOS "Kąt" ma za sobą negatywne doświadczenia edukacyjne i można u nich obecnie zaobserwować dużą niechęć do podejmowania jakiegokolwiek wysiłku związanego ze zmianą tej sytuacji.

Tworząc konspekty terapeutyczne dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w nauce zawsze uwzględnia się stopień motywacji ucznia do uczestnictwa w zajęciach i bierze pod uwagę wszystkie wytyczne do pracy terapeutycznej. Tak przygotowuje się zajęcia aby uczeń mógł podczas zajęć odnieść "sukces" (ćwiczenia musza być dostosowane do możliwości). Ze względu na wiek wychowanków MOS "Kąt" dużą wagę przywiązuje się do (nazwanej tak przez pedagoga MOS "Kąt") "matematyki użytkowej". Matematyka użytkowa, czyli te wszystkie elementy matematyki, które maja bezpośrednie przełożenie na funkcjonalność w życiu codziennym. Matematyka użytkowa to umiejętność obliczania procentów związanych, np. z kredytem lub odsetkami lokat, umiejętność posługiwania się mapą, możliwość samodzielnego obliczenia metrażu pomieszczeń i obliczenie ile farby będzie potrzeba do pomalowania tego lokalu itd.

W budowaniu konspektów terapeutycznych podstawą jest stworzony na nasz użytek program edukacyjno-terapeutyczny w zakresie matematyki.

DYSKALKULIA: PROGRAM EDUKACYJNO-TERAPEUTYCZNY

Więcej na temat treści zawartych w programie edukacyjno-terapeutycznym, a także możliwości ich praktycznego zastosowania można uzyskać pisząc pod nasz adres:

Program dla uczniów z dyskalkulią rozpoczął się w połowie października 2006 roku. Zakładał uczestnictwo w zajęciach terapii pedagogicznej dla uczniów z dyskalkulią - 1 godz. w tygodniu oraz udział w dodatkowych zajęciach z matematyki dostosowanych do indywidualnych potrzeb ucznia ze specyficznymi trudnościami w matematyce - 1 godz. tygodniowo.

Na uczestnictwo w tym programie zdecydowało się 28 osób, dwie osoby odmówiły. W październiku aktywnie w zajęciach terapii pedagogicznej oraz dodatkowych indywidualnych zajęciach z matematyki uczestniczyło 10 osób, pozostała grupa uczniów pomimo deklaracji uczestnictwa nie zgłosiła się na zajęcia. Tłumaczyli swoja absencję chorobą, brakiem czasu, zapomnieniem, itd. W listopadzie w zajęciach dla osób z dyskalkulią, zarówno prowadzonych przez reedukatora jak i nauczyciela matematyki uczestniczyło 23 osoby. Pięć osób informowało o chorobie. W grudniu w zajęciach brało udział 22 osoby. Sześć osób informowało o chorobie. Podczas spotkania (pod koniec grudnia 2006) pedagoga szkolnego z nauczycielami przedmiotów ścisłych dotyczącym rozpoznania sytuacji uczniów z dysleksją uczestniczących w programie okazało się, że rokowania są pomyślne. Nauczyciele prognozują,że duża grupa uczniów z dyskalkulią ma szansę na ocenę pozytywną z matematyki na półrocze, pozostali zaś rokują pozytywnie na otrzymanie oceny pozytywnej na koniec roku szkolnego. Pod warunkiem dalszego udziału uczniów w programie.

Uczestnictwo w programie wymaga od uczniów systematycznego chodzenia na zajęcia, co nie jest łatwe, ponieważ oprócz problemu dyskalkulii uczniowie w wieku gimnazjalnym i licealnym borykają się z właściwościami charakterystycznymi dla okresu adolescencji oraz problemami emocjonalnymi, często będących konsekwencją ich nieharmonijnego rozwoju.

Decyzja o nie uczestniczeniu w programie nie niesie dla ucznia negatywnych konsekwencji. Akcent jest położony na pokazaniu wzorców pozytywnych, czyli sukcesu promocji innych uczniów z dyskalkulią biorących udział w programie. Zakładamy, że możliwość obserwacji będzie znaczącym czynnikiem w procesie dojrzewania decyzji o uczestnictwie w programie.

Program, ze względu na istniejący przez cały czas ukierunkowany proces diagnostyczny, jest nastawiony na modyfikację, rozszerzanie lub odchodzenie od pewnych jego elementów.

PODSUMOWANIE

Praca nad "odbarczeniem" wychowanka postrzegania się jako osoby "głupiej i niewydolnej edukacyjnie" jest bardzo trudna i wymaga ścisłej współpracy wielu specjalistów. Problemem jest brak doprecyzowania typu dysleksji oraz brak potwierdzenia zaistnienia dyskalkulii.

To prowadzi do niedostosowania rzeczywistej pomocy edukacyjnej wynikającej z bardzo sprecyzowanej potrzeby ucznia, np. nauczyciele przedmiotów ścisłych nie są informowani o posiadaniu przez ich uczniów dyskalkulii.

Zespół Diagnostyczno - Reedukacyjny często prowadzi u uczniów, u których stwierdzono dysleksję, dodatkowo diagnozę pogłębioną - ukierunkowaną na zdiagnozowanie dyskalkulii.

Właśnie prawidłowa diagnoza dużej grupy uczniów posiadających kłopoty edukacyjne była punktem wyjścia do stworzenia programu dla uczniów z dyskalkulią. Program posiada dwa podstawowe założenia:

  • aktywny udział nauczycieli przedmiotów ścisłych po uprzednim ich przygotowaniu do pracy z osobami z dyskalkulią,
  • stałe prowadzenie procesu terapii pedagogicznej.

Dlaczego filarem programu jest udział nauczycieli?

Aby pomóc efektywnie uczniom ze specyficznymi problemami w matematyce musi być oczywiste dla nauczycieli, że to ich styl nauczania powinien być dostosowany do uczenia podopiecznego - dyskalkulika, ponieważ ten uczeń do ich stylu przystosować się nie potrafi. On nie może przestać być dyslektyczny. Jeśli w klasie znajdują się uczniowie z dyskalkulią nauczyciele muszą o tym wiedzieć, bo niezwykle ważne jest budowanie w uczniach poczucia własnej wartości, zaufania do siebie, a w relacjach z innymi - poczucie fair play. To bardzo istotne zadanie dla nauczycieli w pracy z uczniami z dyskalkulią i niezaprzeczalna ważność ich roli w procesie terapeutycznym.

Aby system efektywnej pomocy uczniom szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych ze specyficznymi trudnościami w nauce mógł być realizowany w placówce edukacyjnej musi nastąpić skoordynowanie działań wielu specjalistów tej placówki.

Doświadczenia 3 - letniej pracy nad tworzeniem i usprawnianiem programu dla uczniów z dyskalkulią w Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii "Kąt" pokazują, że warto jest podjąć taki trud. Oprócz efektów wymiernych, jakimi jest promocja do klasy wyżej czy widoczne i sprawdzalne podniesienie poziomu wiedzy z zakresu matematyki, niezwykle ważny jest czynnik związany ze zmianą samooceny u wychowanków. Ta niemalże metamorfoza rozgrywa się na naszych oczach, utwierdzając nas w słuszności naszych działań.

GÓRA         SZKOŁA         

©2007-2016 Łukasz Ługowski, Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii nr 2 „KĄT”. Wykonanie:
Licencja Creative Commons - zdjęcia, rysunki i obrazy należą do uczniów i pracowników MOSu „KĄT”; kilka przyjaciół i znajomych

Podziękowania: Uczniowie, nauczyciele & „KĄTowi” przyjaciele!